Mevsimlerin Oluşumu
İki temel sebebi vardır: Dünya'nın Güneş etrafında dolanması ve Eksen Eğikliği (23° 27'). Dünya'nın kendi ekseni etrafında dönmesi sadece gece-gündüzü (günlük sıcaklık farklarını) oluşturur.
Önemli Tarihler
KYK: Kuzey Yarım Küre | GYK: Güney Yarım Küre
• 21 Haziran: KYK Yaz, GYK Kış başlar. KYK'de en uzun gündüz.
• 21 Aralık: KYK Kış, GYK Yaz başlar.
• Ekinoks (21 Mart & 23 Eylül): Gece-gündüz eşitliği (12 saat).
LGS SORU DAĞILIMI
2021 LGS2 SORU
2022 LGS1 SORU
2023 LGS (1. Dönem Özel)3 SORU
2024 LGS2 SORU
2025 LGS1 SORU
YILLIK ORTALAMA
1.8
SORU GELEBİLİR
Can Hoca'dan Püf Noktalar
- Eksen eğikliği 0° olsaydı mevsimler ve yıllık sıcaklık farkı oluşmazdı.
- Güneş ışınları dike yaklaştıkça gölge boyu kısalır, enerji artar.
- Rüzgar her zaman Yüksek Basınçtan (Soğuk), Alçak Basınca (Sıcak) eser.
MEYDAN OKUMA 1/5
GÖLGE BOYU ANALİZİ
Kuzey Yarım Küre'de bulunan bir şehirde, bir cismin öğle vakti gölge boyu yıl boyunca ölçülüyor. Gölge boyunun en kısa ölçüldüğü tarihte bu şehirle ilgili hangisi doğrudur?
Doğru Cevap: CKuzey Yarım Küre'ye Güneş ışınlarının en dik geldiği tarih 21 Haziran'dır. Bu tarihte bu şehirde Yaz mevsimi başlar ve gölge boyu en kısa seviyede ölçülür.
MEYDAN OKUMA 2/5
BASINÇ MERKEZLERİ
X bölgesi Alçak Basınç alanı, Y bölgesi ise Yüksek Basınç alanıdır. Bu iki bölge arasındaki hava hareketi (rüzgar) ve sıcaklık durumu nasıldır?
Doğru Cevap: BRüzgar her zaman Yüksek basınçtan (Soğuk), Alçak basınca (Sıcak) doğru eser. Bu yüzden rüzgarın yönü Y bölgesinden X bölgesine doğrudur ve Alçak basınç alanı olan X bölgesi daha sıcaktır.
MEYDAN OKUMA 3/5
HAVA OLAYLARI
"Bursa'da yarın öğleden sonra şiddetli yağış bekleniyor." Bu ifade iklim midir, hava olayı mıdır ve hangi bilim dalı inceler?
Doğru Cevap: DKısa süreli, dar bir alanda geçerli olan ve tahmin içeren (yarın bekleniyor) bu ifade bir Hava Olayı'dır. Hava olaylarını inceleyen bilim dalına Meteoroloji denir.
MEYDAN OKUMA 4/5
EKİNOKS TARİHLERİ
23 Eylül tarihinde Ekvator'da bulunan bir araştırmacı için o gün yaşanan gece süresi kaç saattir?
Doğru Cevap: B23 Eylül tarihi Ekinoks (gece-gündüz eşitliği) tarihidir. Bu tarihte Dünya'nın her yerinde gece ve gündüz süresi 12 saattir. (Not: Ekvator'da zaten yıl boyunca böyledir.)
MEYDAN OKUMA 5/5
EKSEN EĞİKLİĞİ
Dünya'nın eksen eğikliği 23° 27' yerine 10° olsaydı Türkiye'de hava sıcaklıkları nasıl değişirdi?
Doğru Cevap: CEksen eğikliği azalsaydı, Türkiye'ye yazın ışınlar eskisi kadar dik gelemeyeceği için yazlar daha serin, kışın ise eskisi kadar eğik gelemeyeceği için kışlar daha ılık (sıcaklık farkı az) geçerdi.
DNA'nın Yapısı
Hücrenin yönetici molekülüdür. Yapı birimi Nükleotid, görev birimi Gen'dir. Fosfat + Deoksiriboz Şekeri + Organik Baz bulunur. Adenin-Timin, Guanin-Sitozin eşleşir.
Kalıtım
Baskın gen (A), çekinik gen (a). Saf döl (Homozigot - AA/aa), Melez döl (Heterozigot - Aa).
Punnett Kareleri ve Çaprazlama
LGS TUZAĞI: KESİNLİK VE OLASILIK!
Kalıtım çaprazlamalarında sonuçlar KESİNLİK DEĞİL, sadece İHTİMAL (olasılık) bildirir. İhtimal her yavru için bağımsızdır (Örn: Bir ailenin 3 çocuğunun kız olması, 4. çocuğun kız olma ihtimalini değiştirmez, hep %50'dir).
Sorularda "Kesinlikle" diyorsa, dış görünüşü (fenotipi) baskın olan bir canlının genotipinin AA mı yoksa Aa mı olduğu kesin olarak bilinemez! Sadece çekinik (aa) olanların genotipi kesindir.
Kalıtım çaprazlamalarında sonuçlar KESİNLİK DEĞİL, sadece İHTİMAL (olasılık) bildirir. İhtimal her yavru için bağımsızdır (Örn: Bir ailenin 3 çocuğunun kız olması, 4. çocuğun kız olma ihtimalini değiştirmez, hep %50'dir).
Sorularda "Kesinlikle" diyorsa, dış görünüşü (fenotipi) baskın olan bir canlının genotipinin AA mı yoksa Aa mı olduğu kesin olarak bilinemez! Sadece çekinik (aa) olanların genotipi kesindir.
1. Örnek: Saf Baskın (AA) x Saf Çekinik (aa)
| ♀ / ♂ | a | a |
|---|---|---|
| A | Aa | Aa |
| A | Aa | Aa |
Analiz: %100 Melez Döl (Aa).
Fenotip (Dış Görünüş): %100 Baskın.
Fenotip (Dış Görünüş): %100 Baskın.
2. Örnek: Melez (Aa) x Melez (Aa)
| ♀ / ♂ | A | a |
|---|---|---|
| A | AA | Aa |
| a | Aa | aa |
Analiz: %25 Saf Baskın(AA), %50 Melez(Aa), %25 Saf Çekinik(aa).
Fenotip: %75 Baskın, %25 Çekinik.
Fenotip: %75 Baskın, %25 Çekinik.
LGS SORU DAĞILIMI
2021 LGS4 SORU
2022 LGS4 SORU
2023 LGS (1. Dönem Özel)8 SORU
2024 LGS4 SORU
2025 LGS3 SORU
YILLIK ORTALAMA
4.8
SORU GELEBİLİR
Can Hoca'dan Püf Noktalar
- Büyükten küçüğe sıralama şifresi: KediGENi (Kromozom > DNA > Gen > Nükleotid).
- Cinsiyet İhtimali: Çocuğun cinsiyetini babadan gelen eşey kromozomu (X veya Y) belirler. Anne daima X verir. Kız veya erkek olma ihtimali her gebelikte değişmez, daima %50'dir.
- Akraba Evliliği: Hastalık genleri genellikle çekiniktir. Akraba evliliği, aynı soy ağacından gelen çekinik genlerin (a) yan yana gelip homozigot (aa) olma ihtimalini artırır. (Kesin hasta olur denemez).
- Mutasyon: Genin YAPISI değişir. (Radyasyon, kimyasal) Üreme hücresinde ise kalıtsaldır.
- Modifikasyon: Genin İŞLEYİŞİ değişir. Asla kalıtsal değildir! (Bronzlaşma, arı sütü ile beslenme, çuha çiçeği).
- Adaptasyon: Canlının yaşama ve üreme şansını artırır. Kalıtsaldır! (Kaktüs dikenleri, deve hörgücü).
MEYDAN OKUMA 1/5
ÇEVRESEL ETKİLER
Himalaya tavşanlarının sırtındaki beyaz tüyler kesilip buz bağlandığında yeni çıkan tüylerin siyah olması hangi kavramla açıklanır?
Doğru Cevap: BBu olay çevre şartlarının (sıcaklık) etkisiyle genin işleyişinin değişmesidir. Yani bir Modifikasyon örneğidir ve kalıtsal değildir.
MEYDAN OKUMA 2/5
DNA ONARIMI
Bir DNA eşlenmesi sırasında zincirin bir tarafında Adenin bazı bulunurken, karşısındaki zincirde boşluk bulunmaktadır. Bu hata onarılabilir mi?
Doğru Cevap: DEğer DNA'nın sadece tek zincirinde eksiklik varsa (Adenin karşısı boş ise), hücre buraya Timin gelmesi gerektiğini bildiği için bu hatayı onarabilir.
MEYDAN OKUMA 3/5
KALITIM VE ÇAPRAZLAMA
Melez (Aa) sarı tohumlu iki bezelye çaprazlanıyor. Yeşil tohumlu (aa) bezelye oluşma ihtimali yüzde kaçtır? (Sarı baskın, yeşil çekiniktir)
Doğru Cevap: AAa x Aa çaprazlamasından; AA, Aa, Aa ve aa genotipleri oluşur. 4 ihtimalin 1'i "aa" (yeşil) olduğu için oran %25'tir.
MEYDAN OKUMA 4/5
CANLILAR VE ÇEVRE
Çölde yaşayan kaktüslerin yapraklarının diken şeklinde olması, develerin hörgüçlerinde yağ depolaması hangi kavramla ifade edilir?
Doğru Cevap: CCanlıların yaşama ve üreme şansını artıran, çevreye uyum sağlamaya yönelik kalıtsal olan bu özelliklere Adaptasyon denir.
MEYDAN OKUMA 5/5
NÜKLEOTİD DİZİLİMİ
Tüm sağlıklı insanların hücrelerindeki DNA'larda bulunan nükleotid çeşitleri aynı olmasına rağmen, insanların birbirinden farklı görünmesinin sebebi nedir?
Doğru Cevap: BTüm canlılarda nükleotid çeşitleri aynıdır (A, T, G, C). Farklılığın sebebi bu nükleotidlerin DNA üzerindeki sayısının ve diziliş sırasının farklı olmasıdır.
Katı Basıncı
Birim yüzeye dik kuvvet. Ağırlık arttıkça artar, yüzey alanı küçüldükçe artar. Pascal (Pa) birimidir.
Sıvı Basıncı
Derinlik (h) ve yoğunluğa (d) bağlıdır. Kabın şekline bağlı değildir. Hidrolik frenler Pascal prensibi ile çalışır.
LGS SORU DAĞILIMI
2021 LGS2 SORU
2022 LGS2 SORU
2023 LGS (1. Dönem Özel)5 SORU
2024 LGS2 SORU
2025 LGS2 SORU
YILLIK ORTALAMA
2.6
SORU GELEBİLİR
Can Hoca'dan Püf Noktalar
- Katılar KUVVETİ iletir, basıncı değil.
- Sıvılar BASINCI aynen iletir (Pascal Prensibi).
- Sıvı basıncı kabın şekline veya sıvı miktarına bağlı değildir. Sadece derinlik ve yoğunluğa bağlıdır.
MEYDAN OKUMA 1/5
KATI BASINCI
Aynı ağırlıktaki bir ördek ve bir tavuk çamurlu yolda yürüyor. Tavuğun ayaklarının çamura daha fazla batmasının sebebi nedir?
Doğru Cevap: BTavuğun ayakları perdeli olmadığı için yüzey alanı küçüktür. Yüzey alanı küçüldükçe yere uygulanan basınç artar ve daha çok batar.
MEYDAN OKUMA 2/5
SIVI BASINCI
Taban alanları farklı olan geniş ve dar iki bardağa, eşit yüksekliğe kadar aynı cins su dolduruluyor. Kap tabanlarındaki sıvı basınçları nasıldır?
Doğru Cevap: CSıvı basıncı sadece derinlik ve yoğunluğa bağlıdır. Kabın şekli veya sıvı miktarı tabandaki sıvı basıncını değiştirmez.
MEYDAN OKUMA 3/5
AÇIK HAVA BASINCI
Dağa tırmanan bir dağcının bir süre sonra burnunun kanamaya başlamasının sebebi basınç kavramıyla nasıl açıklanır?
Doğru Cevap: BDeniz seviyesinden yukarı çıkıldıkça açık hava basıncı düşer. Vücut içi kan basıncı dışarıdan yüksek hale gelince kılcal damarlar çatlar.
MEYDAN OKUMA 4/5
GAZ BASINCI DENEYİ
İçine yanan kağıt atılan bir cam şişenin ağzına haşlanmış yumurta konulduğunda, yumurta kendiliğinden şişenin içine düşüyor. Neden?
Doğru Cevap: DYanan kağıt şişe içindeki oksijeni tüketir ve iç gaz basıncı düşer. Dışarıdaki açık hava basıncı büyük olduğu için yumurtayı içeri iter.
MEYDAN OKUMA 5/5
BASINÇ İLETİMİ
Bir raptiyenin geniş olan arka kısmına bastırdığımızda parmağımız acımazken, ucunun değdiği duvar delinir. Bu durumun sebebi nedir?
Doğru Cevap: BKatılar kuvveti aynen iletir. Raptiyenin ucu yüzey alanı çok küçük olduğu için orada oluşan basınç muazzam artar ve duvarı deler.
Elementler
Yatay sıralara Periyot, dikey sütunlara Grup denir. Aynı gruptakilerin özellikleri benzerdir.
Metaller: Parlaktır, iletir. Sol taraftadırlar.
Ametaller: Mattır, iletmez. Sağ taraftadırlar.
Dizilim
Moseley, artan Atom Numaralarına göre dizmiştir. 1A'daki Hidrojen ametaldir (istisna). Helyum'un (He) son yörüngesinde 2 elektron vardır ama 8A'dadır.
LGS SORU DAĞILIMI
2021 LGS1 SORU
2022 LGS1 SORU
2023 LGS1 SORU
2024 LGS1 SORU
2025 LGS1 SORU
YILLIK ORTALAMA
1.0
SORU GELEBİLİR
Can Hoca'dan Püf Noktalar
- Tablo, artan Atom Numaralarına (Proton sayısı) göre dizilmiştir.
- Büyük İstisna 1: 1A grubunun en üstündeki Hidrojen (H) bir metal değil, Ametaldir!
- Büyük İstisna 2: Helyum'un (He) son yörüngesinde 2 elektron vardır ama tam dolu olduğu için 8A grubunda (Soygaz) yer alır.
MEYDAN OKUMA 1/5
GRUP İSTİSNALARI
X elementi 3. periyot 1A grubunda, Y elementi ise 1. periyot 1A grubundadır. Bu iki elementin kimyasal özellikleri benzer midir?
Doğru Cevap: BY elementi 1A'daki Hidrojen'dir ve kendisi Ametaldir. X ise Sodyum'dur (Metal). Metal ve ametalin kimyasal özellikleri benzer olamaz.
MEYDAN OKUMA 2/5
SOYGAZLAR
Oda koşullarında tek atomlu gaz halinde olan ve hiçbir elementle tepkimeye girmeyen Z elementinin yeri neresidir?
Doğru Cevap: DTepkimeye girmeyen, kararlı gazlar Soygazlardır ve periyodik tablonun en sağında yani 8A grubunda bulunırlar.
MEYDAN OKUMA 3/5
AMETAL ÖZELLİKLERİ
K elementi tel ve levha haline getirilemezken, mat bir görünüme sahiptir. K elementinin sınıfı nedir?
Doğru Cevap: BMat görünümlü olma ve kırılgın olup işlenememe (tel/levha olamama) özellikleri Ametallere aittir.
MEYDAN OKUMA 4/5
PERİYOT BULMA
Atom numarası 12 olan elementin periyodik tablodaki periyot ve grubu aşağıdakilerden hangisidir?
Doğru Cevap: BElektron dizilimi "2 - 8 - 2" şeklindedir. 3 yörüngesi olduğu için 3. Periyot, son yörüngesinde 2 olduğu için 2A Grubu.
MEYDAN OKUMA 5/5
HELYUM İSTİSNASI
Elektron dizilimi sadece 2 şeklinde olan (tek yörünge) T elementinin grubu nedir?
Doğru Cevap: DBu element Helyum'dur. Son yörüngesi 2 olmasına rağmen, o yörünge tam dolu ve kararlı olduğu için istisna olarak 8A grubundadır.
Asitler
Sulu çözeltilerine H+ verirler. Ekşidir. pH 0-7 arasıdır. Metalleri aşındırır. Cam/plastikte saklanır. Limon, sirke.
Bazlar
Sulu çözeltilerine OH- verirler. Acıdır. pH 7-14 arasıdır. Ele kayganlık verir. Sabun, deterjan.
LGS SORU DAĞILIMI
2021 LGS3 SORU
2022 LGS2 SORU
2023 LGS1 SORU
2024 LGS2 SORU
2025 LGS2 SORU
YILLIK ORTALAMA
2.0
SORU GELEBİLİR
Can Hoca'dan Püf Noktalar
- Asit İstisnası: CH₃COOH (Asetik Asit) yapısında OH barındırmasına rağmen suya H+ verir, yani Asittir! (Sirke).
- Baz İstisnası: NH₃ (Amonyak) yapısında OH yoktur ama suya OH- verir, yani Bazdır!
- Asitler metalleri ve mermeri aşındırır. Bu yüzden asitler metal veya mermer kaplarda saklanmaz.
MEYDAN OKUMA 1/5
PH ARALIKLARI
X çözeltisi mavi turnusolu kırmızı yapıyor, Y çözeltisi ele kayganlık veriyor. pH aralıkları nasıldır?
Doğru Cevap: DX maviyi kırmızı yaptığı için Asittir (0-7). Y ele kayganlık verdiği için Bazdır (7-14).
MEYDAN OKUMA 2/5
ASİTLERİN ETKİSİ
Limon suyunun mutfaktaki mermer tezgahı aşındırmasının ve leke bırakmasının sebebi nedir?
Doğru Cevap: CLimon zayıf bir asittir. Asitlerin en büyük özelliği mermer ve metallerle kimyasal tepkimeye girerek onları aşındırmalarıdır.
MEYDAN OKUMA 3/5
ASİT YAĞMURLARI
Fabrika bacalarından çıkan SO₂ ve NO₂ gazları gökyüzünde su buharıyla birleştiğinde yeryüzüne ne olarak iner?
Doğru Cevap: BBu gazlar suyla birleştiğinde sülfürik asit ve nitrik asite dönüşerek Asit Yağmurları olarak inerler. Asit oldukları için pH 7'den küçüktür.
MEYDAN OKUMA 4/5
KUVVETLİ BAZLAR
Tıkalı bir lavaboyu açmak için pH'ı 12 olan bir lavabo açıcı dökülmüştür. Bu kimyasalın türü nedir?
Doğru Cevap: CpH değeri 7'den 14'e doğru gittikçe bazik özellik artar. pH 12 olduğu için bu kimyasal kuvvetli bir Bazdır.
MEYDAN OKUMA 5/5
NÖTRALLEŞME TEPKİMESİ
İçinde Amonyak (NH₃) bulunan bir kaba yanlışlıkla hidroklorik asit (HCl) dökülüyor. Bu kapta ne gerçekleşir?
Doğru Cevap: DAmonyak (NH₃) bir bazdır, HCl ise asittir. Asit ve baz karışınca Nötralleşme tepkimesi olur, sonucunda tuz ve su oluşur.
Özısı
Bir gram maddenin sıcaklığını 1°C artırmak için gereken ısı. Maddenin kimliğidir (c). Isı enerjidir, sıcaklık ölçümdür.
Hal Değişimi
Madde ısı aldıkça sıcaklığı artar, erime veya kaynama noktasına gelince bağları kırmak için ısı harcanır, sıcaklık SABİT kalır.
LGS SORU DAĞILIMI
2021 LGS2 SORU
2022 LGS3 SORU
2023 LGS (1. Dönem Özel)0 SORU
2024 LGS2 SORU
2025 LGS3 SORU
YILLIK ORTALAMA
2.0
SORU GELEBİLİR
Can Hoca'dan Püf Noktalar
- Özısı (c) maddenin kimliğidir. Özısısı küçük olan madde çabuk ısınır, çabuk soğur (Metaller gibi).
- Saf bir maddenin Hal değişimi sırasında sıcaklığı KESİNLİKLE sabit kalır. Isı almaya veya vermeye devam eder ama sıcaklık grafiği düz bir çizgi olur.
MEYDAN OKUMA 1/5
ÖZISI FARKI
Eşit kütleli Demir (c=0.45) ve Su (c=4.18) eşit süre aynı ısıtıcıyla ısıtılıyor. Hangisinin son sıcaklığı daha yüksek olur?
Doğru Cevap: BÖzısısı küçük olan madde her zaman daha hızlı ısınır ve çabuk soğur. Demirin özısısı çok küçük olduğu için sıcaklığı çok daha fazla artar.
MEYDAN OKUMA 2/5
HAL DEĞİŞİMİ
Isınmakta olan saf bir sıvının sıcaklık-zaman grafiğinde, sıcaklığın 80°C'de 5 dakika boyunca sabit kaldığı görülüyor. Bu sıvı bu aralıkta ne yapmaktadır?
Doğru Cevap: CSaf maddelerin hal değişimi sırasında sıcaklıkları kesinlikle sabit kalır. Isı almaya devam eder ama bu enerjiyi bağları kırmak için kullanır.
MEYDAN OKUMA 3/5
YOĞUŞMA
Buzdolabından çıkarılan soğuk su şişesinin dışının bir süre sonra damlacıklarla kaplanmasının (terlemesi) sebebi nedir?
Doğru Cevap: DHavadaki su buharı (gaz), soğuk şişe yüzeyine çarptığında ısısını şişeye vererek soğur ve sıvı hale geçer. Bu olaya Yoğuşma denir.
MEYDAN OKUMA 4/5
BUHARLAŞMA SOĞUMASI
Elimize kolonya döktüğümüzde bir süre sonra serinlik hissetmemizin ısı alışverişi açısından sebebi nedir?
Doğru Cevap: CSıvılar gaz hale geçerken (buharlaşırken) ısı almak zorundadır. Kolonya buharlaşmak için elimizden ısı alır, elimiz ısı kaybettiği için serinleriz.
MEYDAN OKUMA 5/5
ISI AKIŞI YÖNÜ
Farklı sıcaklıktaki iki madde birbirine temas ettiriliyor. Isı akışının yönü nasıldır?
Doğru Cevap: CIsı alışverişi her zaman sıcaklığı yüksek olan maddeden, düşük olan maddeye doğru gerçekleşir. İki maddenin sıcaklığı eşitlenene kadar sürer.
Basit Makine Çeşitleri
Kaldıraç
Destek noktası etrafında dönebilen çubuktur. 3 Çeşittir: Desteğin ortada olduğu (Tahterevalli), Yükün ortada olduğu (El arabası - Kesin kuvvet kazancı), Kuvvetin ortada olduğu (Cımbız - Kesin yoldan kazanç).
Eğik Düzlem
Ağır yükleri yüksek bir yere çıkarmak için kullanılan rampalardır. Her zaman kuvvetten kazanç, yoldan kayıp vardır. Rampa uzunluğu (yol) arttıkça kuvvet kazancı da artar.
Çıkrık
Eksenleri aynı, yarıçapları farklı iki silindirden oluşur. Kuvvet büyük silindire uygulanırsa kuvvetten kazanç sağlanır. Kuyu sistemi, kapı kolu, tornavida ve direksiyon birer çıkrıktır.
Makara
Sabit Makara: Kuvvetten kazandırmaz, sadece kuvvetin yönünü değiştirerek iş kolaylığı sağlar. Hareketli Makara: Yükle beraber hareket eder, kuvvetten 2 kat kazanç sağlar.
Palanga
Sabit ve hareketli makaraların bir arada kullanıldığı kompleks sistemlerdir. Çok ağır yükleri kaldırmak için kullanılır. İpin çekiliş yönüne göre kazanç miktarı değişir.
Dişli Çarklar
Hareketin hızını ve yönünü değiştiren mekanizmalardır. Birbirine temas eden (zincirsiz) dişliler daima zıt yönde döner. Yarıçap ile atılan tur sayısı ters orantılıdır.
LGS SORU DAĞILIMI
2021 LGS3 SORU
2022 LGS3 SORU
2023 LGS (1. Dönem Özel)0 SORU
2024 LGS3 SORU
2025 LGS2 SORU
YILLIK ORTALAMA
2.2
SORU GELEBİLİR
Can Hoca'dan Püf Noktalar
- LGS'nin en çok düşürdüğü tuzak: Hiçbir basit makinede İŞTEN veya ENERJİDEN kazanç YOKTUR! Sadece iş kolaylığı sağlarlar.
- Sabit makarada kuvvet kazancı yoktur, yön değişir. Hareketli makarada 2 kat kazanç vardır.
- Kuvvet Kolu, Yük Kolundan uzunsa daima kuvvetten kazanç vardır.
MEYDAN OKUMA 1/5
İŞTEN KAZANÇ TUZAĞI
Ağırlığı 100N olan bir çuval, sürtünmesiz bir eğik düzlem kullanılarak 20N kuvvet ile kamyona yüklenmiştir. Bu sistemde işten kazanç ne kadardır?
Doğru Cevap: DTuzak Soru! Basit makineler kuvvetten kazandırabilir fakat İşten veya Enerjiden kesinlikle KAZANÇ SAĞLAMAZ. Sadece iş kolaylığı sağlarlar.
MEYDAN OKUMA 2/5
KALDIRAÇ TİPLERİ
Bir işçi el arabası ile kum taşımaktadır. El arabasında destek, yük ve kuvvetin konumları nasıldır?
Doğru Cevap: BEl arabasında tekerlek (Destek), Kum (Yük) ortada, tutma yeri (Kuvvet) uçtadır. Yükün ortada olduğu kaldıraçtır ve her zaman kuvvetten kazandırır.
MEYDAN OKUMA 3/5
ÇIKRIK MODELİ
Duvardaki bir vidayı sökmek için kalın saplı bir tornavida kullanmak, ince saplı kullanmaktan daha kolaydır. Bu durumun sebebi nedir?
Doğru Cevap: BTornavida bir Çıkrık modelidir. Kalın sap, kuvvet uyguladığımız yarıçapın büyük olması demektir. Bu da kuvvet kazancını artırır.
MEYDAN OKUMA 4/5
İŞ KOLAYLIĞI
Cımbız ve maşa kullanarak bir cismi tuttuğumuzda kuvvetten kayıp yaşarız. Peki neden bu basit makineleri kullanırız?
Doğru Cevap: DKuvvetten kayıp olan yerde her zaman Yoldan Kazanç vardır. Cımbız ince işçilik gerektiren durumlarda bize hareket hassasiyeti ve iş kolaylığı sağlar.
MEYDAN OKUMA 5/5
SABİT MAKARA
Bir inşaata tuğla çıkarmak için sadece Sabit Makara kullanılıyor. İşçiye kuvvet kazancı sağlamayan bu makara neden kullanılıyor olabilir?
Doğru Cevap: CSabit makara kuvvet kazancı sağlamaz fakat ipi aşağı doğru çekerek yükü yukarı kaldırmamızı sağlar. Kendi ağırlığımızı kullanarak ipi çekmek daha kolaydır.
Besin Zinciri ve Enerji Akışı
Tüm besin zincirleri mutlaka Üretici (Fotosentez yapan) bir canlı ile başlar. Tüketiciler otçul, etçil veya hepçil olabilir. Güneşten gelen enerjinin her basamakta sadece %10'u bir üst basamağa aktarılır, geri kalanı ısı olarak veya yaşamsal faaliyetlerde harcanır. Enerji akışı daima tek yönlüdür.
Madde Döngüleri
Karbon ve Oksijen Döngüsü: Fotosentez ile üreticiler havadaki CO₂'yi alır, O₂ verir. Solunum ile de O₂ alınıp CO₂ verilir.
Su ve Azot Döngüsü: Azot bağlayıcı bakteriler havadaki azotu toprağa bağlar. Ayrıştırıcılar ise ölü atıkları parçalayarak doğaya geri kazandırır.
LGS SORU DAĞILIMI
2021 LGS2 SORU
2022 LGS3 SORU
2023 LGS (1. Dönem Özel)0 SORU
2024 LGS2 SORU
2025 LGS3 SORU
YILLIK ORTALAMA
2.0
SORU GELEBİLİR
Can Hoca'dan Püf Noktalar
- LGS Tuzağı 1: Ayrıştırıcılar (bazı bakteri ve mantarlar) besin piramidinin sadece en altında değil, HER basamağında görev yaparlar!
- LGS Tuzağı 2: Besin piramidinde aşağıdan yukarıya doğru çıkıldıkça biyolojik birikim (vücuttaki zehir miktarı) ARTAR. En üstteki yırtıcı, en fazla zehri barındırır.
- LGS Tuzağı 3: Sıcaklık artışı fotosentez hızını sürekli artırmaz; belli bir dereceden (optimum) sonra enzimlerin yapısı bozulduğu için fotosentez hızı aniden sıfıra düşer.
- LGS Tuzağı 4 (Çok Önemli): Etil alkol fermantasyonu (hamurun mayalanması) sonucu CO₂ gazı açığa çıkar! Laktik asit fermantasyonunda (yoğurt mayalanması, kas yorgunluğu) ise gaz çıkışı YOKTUR.
MEYDAN OKUMA 1/5
BİYOLOJİK BİRİKİM
Ot -> Çekirge -> Kurbağa -> Yılan -> Şahin'den oluşan bir besin zincirine zirai ilaç karışıyor. Hangi canlının vücudunda en fazla zehir (biyolojik birikim) birikir?
Doğru Cevap: DBesin zincirinde/piramidinde aşağıdan yukarıya doğru gidildikçe canlıların vücudunda biriken zehirli madde (biyolojik birikim) miktarı artar. En üst basamaktaki şahin en fazla zehri barındırır.
MEYDAN OKUMA 2/5
AYRIŞTIRICILARIN YERİ
Bir besin piramidinde mantarlar ve çürükçül bakteriler (ayrıştırıcılar) hangi basamakta bulunur?
Doğru Cevap: CLGS'nin en sevdiği tuzak! Ayrıştırıcılar ölü organizmaları parçalayarak doğaya geri kazandırdıkları için besin piramidinin her basamağında görev yaparlar.
MEYDAN OKUMA 3/5
FOTOSENTEZ HIZI
Bir bitkinin fotosentez hızı ışık rengine göre farklılık gösterir. Hangi renk ışıkta fotosentez hızı en düşüktür?
Doğru Cevap: CBitkinin yaprakları yeşil renklidir, yani yeşil ışığı yansıtır. Yansıttığı (kullanamadığı) için yeşil ışıkta fotosentez hızı en düşüktür. En yüksek ise Kırmızı ve Mor ışıktadır.
MEYDAN OKUMA 4/5
ENERJİ AKIŞI (%10 KURALI)
Besin zincirinde enerjinin sadece %10'u bir üst basamağa aktarılır. Geri kalan %90'lık büyük enerji nereye gider?
Doğru Cevap: BCanlılar aldıkları enerjinin büyük bir kısmını kendi yaşamsal faaliyetleri (solunum, hareket, büyüme) için kullanır ve çevreye ısı olarak yayarlar. Bu yüzden üst basamağa sadece %10'u aktarılır.
MEYDAN OKUMA 5/5
OKSİJENSİZ SOLUNUM
Ağır egzersizler yapan bir sporcunun kaslarında yorgunluk ve ağrı hissi oluşmasının sebebi nedir?
Doğru Cevap: CÇizgili kas hücreleri, ağır egzersiz anında yeterli oksijen bulamayınca enerji üretmek için Oksijensiz solunum (Laktik Asit Fermantasyonu) yapar. Biriken laktik asit yorgunluğa sebep olur. (Gaz çıkışı olmaz).
Elektriklenme Çeşitleri
Sürtünme: Zıt cins yüklenirler, yük miktarları eşittir. (Ebonit çubuk-Yün, Cam çubuk-İpek)
Dokunma: Toplam yük paylaşılır, son yük işaretleri aynı olur.
Etki (Yaklaştırma): Temas yoktur, yük alışverişi olmaz, sadece cismin içindeki zıt yükler kutuplanır (ayrışır).
Topraklama ve Elektroskop
Topraklama: Yüklü cisimleri toprak bağlantısı ile nötr hale getirme işlemidir. Fazla elektronlar toprağa akar veya topraktan cisme elektron gelir.
Elektroskop: Bir cismin yüklü olup olmadığını, yüklüyse cinsini anlamamıza yarayan alettir.
LGS SORU DAĞILIMI
2021 LGS2 SORU
2022 LGS2 SORU
2023 LGS (1. Dönem Özel)0 SORU
2024 LGS3 SORU
2025 LGS2 SORU
YILLIK ORTALAMA
1.8
SORU GELEBİLİR
Can Hoca'dan Püf Noktalar
- LGS Tuzağı 1: Nötr cisim demek, üzerinde hiç yük olmayan cisim demek DEĞİLDİR! Nötr cisimde pozitif (+) ve negatif (-) yükler eşit sayıdadır.
- LGS Tuzağı 2: Elektriklenmede SADECE VE SADECE Negatif Yükler (Elektronlar) hareket eder. Pozitif yükler (Protonlar) çekirdekte sabit kalır, asla hareket etmez.
- Topraklama yapılan bütün iletken yüklü cisimler, işlem sonunda kesinlikle Nötr duruma geçer.
MEYDAN OKUMA 1/5
SÜRTÜNME İLE ELEKTRİKLENME
Nötr bir ebonit (plastik) çubuk, nötr yün kumaşa sürtülüyor. Sürtünme sonrası cisimlerin yük işaretleri ne olur?
Doğru Cevap: CSürtünme ile elektriklenmede cisimler her zaman zıt yükle yüklenir. Yün kumaş elektron verir (+) yüklenir, ebonit çubuk elektron alır (-) yüklenir. Şifre: eboniT (eksi).
MEYDAN OKUMA 2/5
HAREKET EDEN YÜKLER
Negatif (-) yüklü bir K küresi, nötr L küresine dokundurulduğunda ikisi de negatif (-) yükleniyor. Bu olay sırasında hangi yükler hareket etmiştir?
Doğru Cevap: AKatılarda ve elektriklenme olaylarında SADECE elektronlar (-) hareket eder. K küresindeki fazla elektronlar dokunma ile L küresine geçerek onu da negatif yapmıştır.
MEYDAN OKUMA 3/5
ETKİ İLE ELEKTRİKLENME
Pozitif (+) yüklü bir cam çubuk, nötr bir elektroskobun topuzuna yaklaştırılırsa (dokundurulmadan) elektroskobun yapraklarında nasıl bir durum gözlenir?
Doğru Cevap: B(+) yüklü çubuk yaklaştırıldığında, elektroskoptaki (-) yükleri topuza doğru çeker. Yapraklarda ise (+) yükler kalır ve yapraklar aynı yükle yüklendiği için birbirini iterek açılır.
MEYDAN OKUMA 4/5
TOPRAKLAMA
Pozitif (+) yüklü iletken bir küre topraklandığında nötr hale gelmektedir. Bu olay sırasında yük akışı nasıl gerçekleşir?
Doğru Cevap: DProtonlar asla hareket etmez! Pozitif yüklü (elektron eksiği olan) küreyi nötrlemek için, topraktan küreye eksik elektronlar (-) gelir ve cisim nötrlenir.
MEYDAN OKUMA 5/5
DOKUNMA İLE ELEKTRİKLENME
Zıt yüklü, iletken K ve L küreleri birbirine dokundurulup ayrılıyor. Cisimlerin son yük durumları aşağıdakilerden hangisi GİBİ OLAMAZ?
Doğru Cevap: CDokunma ile elektriklenmede cisimler toplam yükü paylaşır. Bu yüzden son durumda cisimlerin yük işaretleri MUTLAKA AYNI olmalıdır (İkisi de +, ikisi de - veya ikisi de nötr). Biri artı diğeri eksi kalamaz!