
LGS maratonunun en zorlu kilometrelerindeyiz. Masanın başında yığılmış test kitapları, sürekli değişen deneme netleri ve kulaklarda çınlayan o sessiz ama yıkıcı cümle: "Ben yapamayacağım."
Can Alkaş Akademi olarak, eğitim koçluğu süreçlerimizde velilerimizden en sık duyduğumuz endişe şudur: "Çocuğum pes etti, artık denemek bile istemiyor." İşte bu durum, sadece basit bir tembellik veya motivasyon eksikliği değildir. Bu, psikolojideki en güçlü ve en sinsi durumlardan biridir: Öğrenilmiş Çaresizlik.
Kanayan Yaramız: Öğrenilmiş Çaresizlik Nedir?
Öğrenilmiş çaresizlik, bir öğrencinin tekrar eden başarısızlıklar veya zorluklar karşısında, durumu kontrol edemeyeceğine dair geliştirdiği inançtır. Bu, bir öğrencinin denemekten vazgeçmesi değil, "denemenin hiçbir şeyi değiştirmeyeceğine" inanmasıdır.
Bu durumun klasik bir örneği vardır: Yavru bir fili bir zincirle küçük bir kazığa bağlarlar. Yavru fil kaçmaya çalışır, başaramaz ve sonunda kaçamayacağını "öğrenir". Fil büyüyüp tonlarca ağırlığa ulaştığında bile, o incecik zinciri koparabileceğini asla düşünmez. Çünkü çaresizliği öğrenmiştir.
Öğrencilerimiz için de durum farksızdır. Bir konuyu anlamadıklarında, birkaç denemede düşük net yaptıklarında veya yanlış yaklaşımlarla çalıştıklarında beyinleri şu mesajı kodlar: "Efor harcıyorum ama sonuç alamıyorum. O halde efor harcamayı bırakayım." Bu, beynin kendini koruma mekanizmasıdır ama aynı zamanda potansiyelin mezarıdır.
Çaresizlik Zincirlerini Kırmak: Özgüveni Tazeleyen Rehberlik Yaklaşımları
Bu kanayan yarayı sarmak mümkündür ancak sabır ve doğru strateji gerektirir. Can Alkaş Akademi olarak, bu süreçte kullandığımız bazı iyileştirici yaklaşımları paylaşmak istiyoruz:
1. "Yapamıyorum" Değil, "Henüz Yapamadım"
İlk adım, öğrencinin içsel diyalogunu değiştirmektir. Dilin gücü büyüktür. "Matematiği yapamıyorum" cümlesi bir son, bir kimliktir. Bunu "Matematiği HENÜZ yapamadım, çünkü bu konuyu master etmem zaman alıyor" şeklinde değiştirmek, beyne kapıyı açık tutma izni verir. (Carol Dweck'in "Gelişim Odaklı Zihniyet" teorisi).
2. Mikro-Başarılar ve "Tadımlık" Zaferler
Öğrenilmiş çaresizliği yenmenin en güçlü yolu, başarıyı "öğrenmektir". Büyük hedefler (örneğin LGS'de tam puan) çaresiz hisseden öğrenciyi ezer. Hedefleri parçalayın.
"Bugün matematikten 100 soru çözeceğim" yerine,
"Bugün sadece 'Oran-Oranti' konusundaki 5 farklı soru tipini anlayarak çözeceğim" hedefini koyun.
Öğrenci bu küçük hedefi başardığında, beyni serotonin salgılar ve "Hah, başarabildim, demek ki denemeye değer" mesajını alır.
3. Başarısızlığı Yeniden Tanımlayın: Veri, Kimlik Değildir
Eğitim koçluğumuzda en önemli prensip şudur: Deneme sınavı, öğrencinin zekasını ölçen bir araç değildir. Deneme sınavı, sadece *"Şu an hangi konuları bilmediğini gösteren bir veri aracı"*dır.
Öğrenci yanlış yaptığında, ona "Sen bunu bilmiyorsun" demek yerine, "Harika! Bu veri sayesinde LGS'ye girmeden önce hangi konuya odaklanmamız gerektiğini öğrendik" yaklaşımı sergilenmelidir. Başarısızlığı bir veri olarak görmek, çaresizliği stratejiye dönüştürür.
4. Süreç Odaklı Övgü
Sadece sonucu (yüksek neti) övmek, çaresiz hisseden öğrenciyi daha da kaygılandırır. Eforu ve kullanılan stratejiyi övün: "Bugün bu konuyu anlamak için farklı bir çözüm yöntemi denemeni ve pes etmemeni çok takdir ediyorum." Bu, öğrenciye başarının zeka değil, efor ve doğru yaklaşım olduğunu öğretir.
Velilere Not: Baskıyı Alın, Desteği Artırın
Sevgili veliler, çocuğunuz "Yapamayacağım" dediğinde, "Yaparsın!" demek her zaman işe yaramaz. Onun yerine onun bu duygusunu doğrulayın: "Yorulmuş ve çaresiz hissetmen çok normal, LGS çok zorlu bir süreç. Gel bu çaresizliği küçük parçalara bölüp nasıl aşabileceğimize bakalım" deyin. Can Alkaş Akademi olarak bu süreçte sadece öğrenciye değil, size de bu iletişimi kurabilmeniz için destek oluyoruz.
Sonuç: Potansiyel Asla Yok Olmaz, Sadece Uyumaya Başlar
"Yapamayacağım" korkusu, potansiyelin yok olduğu anlamına gelmez. Sadece o potansiyelin üzerinin çaresizlik bulutlarıyla kaplandığını gösterir. Doğru rehberlik yaklaşımlarıyla, eforu küçük zaferlere dönüştürerek ve en önemlisi, her yanlışın bir keşif olduğunu öğreterek bu bulutları dağıtabiliriz. Can Alkaş Akademi olarak, her öğrencinin içindeki o gücü yeniden uyandırmak için buradayız. Potansiyel, sadece onu uyandıracak doğru anahtarı beklemektedir.
Öğrenilmiş çaresizlikle başa çıkma ve yapamayacağım korkusunu yenme rehberi - Can Alkaş Akademi
Can Alkaş
Fen Bilimleri Öğretmeni & Eğitim Koçu